Taki-a-taki tytuł

Powiedziałam mu, że gdybym kiedyś zechciała napisać dłuższy literacki tekst zainspirowany jego życiowymi przypadkami (może powieść, może opowieść, może opowiadanie, bo chyba nie kolejną opowiastkę), to nadałabym tej opowieści taki-a-taki tytuł. Pomysł poparł: - Tak, to jestem cały ja – przyznał.

*

Tak więc uzyskałam ze strony Ha [Lunch wigilijny] [Taniec i różaniec, czyli twardy metal do zgryzienia] akceptację pomysłu na tytuł powieści-opowieści o nim, ale nie wiem, czy ostatecznie główny bohater byłby zadowolony z fabuły, gdyż dotykałaby ona nie tylko jego samego, ale też jego bliskich i najbliższych, którzy siłą rzeczy staliby się współuczestnikami dość surrealistycznej akcji, jako że życie Ha o artystyczny surrealizm się ociera.

Dobrze jest nam dwojgu życzliwie śmiać się z jego życiowych przypadków, ale nie każdy musi mieć zbliżone do naszego poczucie humoru i dystansu w sposobie postrzegania rzeczywistości, szczególnie jeśli odbywa się to w oderwaniu od bardziej codziennych i bardziej przyziemnych wymagań tejże.

Więc na razie jedynie krótki szkic, żeby nie zapomnieć jak to z tym tytułem było. A działo się to w Londynie, gdzie obecnie Ha - mój bliski polski znajomy - mieszka i pracuje, ucząc egzotycznych przybyszów tamtejszego języka. Następująca opowiastka wydarzyła się jednak ćwierć wieku wcześniej, kiedy w czasach, gdy musieliśmy mieć oficjalne pozwolenia na zatrudnienie, po raz pierwszy w życiu udał się z Polski do stolicy Albionu, aby pracując tam na czarno, douczać się miejscowej mowy.

*

Pracę znalazł w restauracji, ale żeby nie być skazanym na brudną robotę ukrytą gdzieś głęboko na zapleczu, posługując się dobrą angielszczyzną pozbawioną polskiego akcentu, podał się za Duńczyka, gdyż jako taki nie potrzebowałby pozwolenia na pracę. Przedstawił się wymyślonym nazwiskiem jako Henrik Lintrup, z duńskim adresem i życiorysem. Zakupił słowniczek języka duńskiego i zaczął udaną karierę przy obsłudze bufetu sałatkowego.

Z natury bezpośredni, towarzyski i sympatyczny, trochę dziecinny i nieco nieprzytomny, szybko zaskarbił sobie życzliwość brytyjskich kolegów. Opowiadał im o swoim życiu w Danii (w której nigdy nie był), odpowiadał na ich pytania o duńskie wyrazy, a jeśli kiedyś zdarzyło się, że podał inny wymyślony wyraz niż poprzednio, wyjaśniał, że pewnie wcześniej podał wersję regionalną.

Proszącym podawał kontakt do siebie w Danii, przyjmował zaproszenia do angielskich domów i modlił się, żeby w restauracji nie pojawił się jakiś prawdziwszy od niego Duńczyk, albo żeby przed pracującymi tamże paroma Polakami nie zdradzić się nawet miną, że rozumie, o czym między sobą mówią.

Koledzy i koleżanki w pracy nie mówili o nim inaczej, niż: The Prince of Denmark. Książę duński. Jak u Szekspira. I to jest tytuł, jaki nadałabym powieści o Henriku Lintrup, który pewnego dnia bez żadnego wyjaśnienia po prostu nie zjawił się w pracy, a wszelki ślad po nim zniknął - zarówno w Anglii, jak i w Danii. A na razie pomysł na tytuł zapisuję tutaj. Być może historia Henrika Lintrupa stanie się kiedyś częścią większej sagi, którą obrośnie moja powieść nr 2. 

30.11.2020

.

O niczym

Nosił się na szaro, tak jak szary był wokół peerel, rozjaśniając jednak nijakość garniturów ciekawymi krawatami, a znawstwo, z jakim je wiązał, nadawało całości ubioru nieoczekiwaną lekkość. Podobnie przemawiał: beznamiętnie, ale zajmująco. Na pewno nie treść jego wystąpień kazała zajmować się nimi, gdyż była w nich prawie nieobecna, jednak słuchaczy szczerym podziwem napełniała monotonna swada, z jaką żonglował słowami i frazami. Potrafił wiązać je nawzajem z taką samą lekkością, z jaką wiązał krawaty. Podczas przemowy umiał jedną myśl, do tego zupełnie nieoryginalną, powtórzyć wielokrotnie, za każdym razem fascynująco frazując na różne sposoby ten sam wypowiadany banał. Pan Szary - tak nazwiemy go na potrzeby tego szkicu – organizował i prowadził szkolenia zawodowe, w których uczestniczyłam jako młoda absolwentka uniwersytetu. Nie dowiedziałam się z tych nauk niczego interesującego na temat dziedziny, w której przyszło mi pracować, ale miło spędziłam tamten czas, bowiem regularne szkolenia organizowane przez Pana Szarego miały najczęściej charakter wyjazdowy, a noclegi i posiłki, jak również program towarzyski, zawsze były zorganizowane na elegancki tip-top.

*

Pewnego pamiętnego pana w garniturze czarnym spotkałam z kolei w życiu tylko raz, na kolei właśnie, a nasza znajomość trwała mniej więcej tyle, ile zajmował przejazd z południa na północ pewnym pospiesznym pociągiem, który stanowił najdłuższe kolejowe połączenie w peerelu połowy lat siedemdziesiątych.

Pan Czarny, jak będziemy go tutaj nazywać, był na pewno w dużo młodszym wieku ode mnie obecnie, ale też w sporo starszym ode mnie ówcześnie. Jednym słowem, wydawał się mieć około czterdzieści lat. Siła wieku.

Nie wiem, gdzie mieszkał, ale wiem, że w ramach skierowania z miejsca swojej pracy przemierzał kraj pociągiem relacji Przemyśl – Kołobrzeg, jadąc z rejonów podgórskich na południu do rejonów nadmorskich na północy. Teraz powiedzielibyśmy, że jechał nad morze w interesach, a może nawet powiedzielibyśmy, że w sprawach biznesowych, wtedy natomiast mówiło się, że był w delegacji.

Tamtego lata, pociągiem rozgrzanym słońcem i wypchanym rodakami udającymi się na wakacje lub z wakacji powracającymi, Pan Czarny podróżował jedynie z elegancką czarną aktówką zawierającą między innymi butelkę dobrego koniaku przeznaczonego do wypicia podczas czekających go służbowych rozmów, a także druczek delegacji, który w miejscu docelowym, na potwierdzenie swojej w nim bytności, należało podbić, czyli postawić lub przybić na nim pieczątkę zakładu pracy lub instytucji, do których zmierzał.

*

Pierwszą myślą, którą narzucała nieskazitelna grafitowa czerń idealnie odprasowanego garnituru, który w ten upalny dzień miał na sobie, garnituru bez jednej fałdki, bez jednego załamania, oraz takiego samego czarnego krawata imponująco prezentującego się na tle nieskazitelnej bieli koszuli, była ta, że oto mamy przed sobą żałobnika podążającego pociągiem na pogrzeb. Jednak elokwentna rozmowność Pana Czarnego szybko wyprowadziła z błędu współpodróżnych, stłoczonych w korytarzu wagonu klasy drugiej, a dokładniej w miejscu, gdzie długi korytarz przechodził w przedsionek sąsiadujący z brudną toaletą wypełniającą korytarz zapachem moczu.

Ze względów praktycznych, na długich trasach, do których niechybnie należała opisywana, stojące miejsce przy toalecie zawsze uważałam za optymalne w ówczesnych zatłoczonych pociągach, jako że podczas długiej podróży dotarcie do ubikacji poprzez ściśle upchany tłum pasażerów stojących jeden przy drugim i wypełniających w ten sposób długi korytarz, czasami bywało po prostu fizycznie niemożliwe. Niewykluczone, że Pan Czarny, jak okazało się podczas podróży, będący człowiekiem nad wyraz praktycznym, wybierał miejsce stania w podobnie przemyślany sposób, chociaż już ubiór, w którym podróżował w tamten letni czas, znacznie różnił się od tego, w czym podróżowała reszta pasażerów.

Ubrana w dżinsy i tiszert, to stojąc prosto, to opierając się o ścianę, albo przysiadając na plecaku ustawionym na podłodze koło nogi, podmęczona pogodą i podróżą, z niedowierzaniem obserwowałam Pana Czarnego: jego dokładnie ogoloną twarz bez śladu potu, proste czarne włosy gładko zaczesane do góry, całego wyświeżonego i rześkiego. Pan Czarny, stojąc niezmiennie koło oszklonych drzwi oddzielających przedsionek z toaletą od reszty korytarza, ani razu nie oparł się o nie. Zdarzało mu się natomiast z zacięciem i swadą sprężyście kierować ruchem pasażerów przeciskających się obok niego tam i z powrotem podczas wędrówki z głębi wagonu do toalety.

*

Bywają spotkania, nawet bardzo krótkie, które pozostawiają w nas trwały ślad. Do takich spotkań w swoim życiu zaliczam tamtą kilkunastogodzinną podróż w towarzystwie Pana Czarnego. Sztuką było zachowanie spokoju, świeżości oraz lekkości w warunkach tak ekstremalnie trudnych, jak podróż pociągiem w peerelu, a której potrafił dokonać mój ówczesny współpasażer.

Co więcej, podczas podróży Pan Czarny zdołał na niewielkiej powierzchni przedsionka sąsiadującego z toaletą dokonać skutecznego wytropienia i aresztowania złodzieja, który ukradł komuś teczkę w całkiem innej części zatłoczonego pociągu, i który jechał z nami, siedząc na tej teczce w harmonijce łączącej wagony. Pan Czarny drogą indukcji doszedł do wniosku, że mężczyzna, który do nas dołączył może być sprawcą kradzieży, o której dowiedzieliśmy się od konduktora. Sprawnie wylegitymował podejrzanego, zatrzymując jego dowód osobisty aż do najbliższej stacji, na której oddał człowieka w ręce patrolu sokistów.

Nie wiem, czym zawodowo zajmował się Pan Czarny, czy podróżował wtedy w delegacji jako na przykład zaopatrzeniowiec, czy wręcz przeciwnie jako pracownik działu zbytu, gdyż szczegółów swojej pracy nam nie podał, ale w czasach gospodarki stałych niedoborów właśnie zaopatrzeniowcy należeli do najbardziej ruchliwych, dziś powiedzielibyśmy mobilnych, pracowników w delegacjach, lecz po tak sprawnej akcji osobistego aresztowania złodzieja, które dzisiaj nazwalibyśmy zatrzymaniem obywatelskim, zastanawiam się, czy nie miał czegoś wspólnego z milicją, w tamtych czasach również nazywaną obywatelską.

*

I tak pan sprzed pół wieku, ubrany w środku lata w grafitowo czarny garnitur, dołącza do potencjalnych postaci mojej potencjalnej powieści nr 2. A co z panem w nijako szarych garniturach, który organizował i prowadził szkolenia zawodowe, w których niedługo potem uczestniczyłam jako młoda absolwentka uniwersytetu? Pan Szary będzie obecny w stylu, w jakim opiszę Pana Czarnego, żonglując słowami i frazami, i pisząc ze swadą o niczym.

06.05.2016

.

Krawiec, krawiec

Drzwi w drzwi mieszkam z emerytowaną lekarką, obecnie panią po dziewięćdziesiątce, która na pytanie o samopoczucie nieodmiennie odpowiada: - Do dupy. Za długo żyję. - Kondycję swoją oraz świata, jakość życia politycznego oraz życia własnego, a także różne inne sprawy, jeśli nie budzą jej zachwytu, opisuje tym samym anatomicznym epitetem, wypowiadanym spokojnie i beznamiętnie. Ponieważ nigdy nie słyszałam w jej ustach żadnego innego wulgaryzmu, ten bardziej bawi niż razi. Nie wiem jednak, czy kiedykolwiek odważę się na żarcik, który noszę w zanadrzu na epitetową okazję: - Pani doktor, może dlatego wszystko wydaje się pani do de, bo dupny zawód pani wykonywała. - Domysłom czytelników pozostawiając kwestię, czy moja sąsiadka jest ginekologiem, proktologiem czy urologiem na emeryturze.

Osoba pani doktor natchnęła mnie do stworzenia na potrzeby mojej powieści nr 2 postaci leciwego lekarza albo leciwej lekarki, która być może będzie dokonywała równie lapidarnej oceny zjawisk, ale nie to będzie jej głównym powieściowym przesłaniem. Niewykluczone, że wspomnianą postać rozbuduję o cechy nieżyjącej od wielu lat znajomej stomatolog, która w trakcie zabiegu zostawiała na dentystycznym fotelu pacjentów przyjmowanych prywatnie w niewielkim mieszkaniu i udawała się do sąsiedniego pokoju w celu obejrzenia kolejnego odcinka tego czy innego telewizyjnego serialu. Ponieważ była dobrym specjalistą oraz ponieważ przeżyła ciężkie załamanie nerwowe, a także ponieważ panował wokół peerel, pacjenci godzili się na takie traktowanie. Jest jeszcze znajoma pani ordynator, na której fachową pomoc w tamtych czasach zawsze mogłam liczyć, i która na początku nowych czasów, będąc w sile wieku, niespodziewanie zmarła na jedną z chorób swoich pacjentów, podobno do końca niepogodzona z szybko nadchodzącą śmiercią, której nieuniknioność bardzo dobrze rozumiała. Umierający lekarz - to ciekawy motyw.

*

A teraz - umarł krawiec. Parę dni temu odbył się pogrzeb, w którym nie mogłam uczestniczyć, ale w którym pogrzebałam kolejną cząstkę swojego życia. Czas biegnie coraz szybciej, już nie do historii, ale wręcz do prehistorii należy moje dzieciństwo i młodość, czas szkół, do których chodziłam i studiów, które odbyłam, czas zawodowej aktywności i czas społecznych zaangażowań, nawet moje życie towarzyskie jest już zamierzchłą przeszłością [PostScriptum. Dziesięciolatki]. Co prawda w ich miejsce niespodziewanie pojawiła się aktywność internetowa, ale ona też ma już swoją historię, zamknięte tej historii rozdziały. Nie ma już wielu ludzi, których tutaj spotykałam, z którymi stykałam się nikami. Niektórzy odeszli w internetowy niebyt, inni odeszli w byt ostateczny [Umarł bloger].

Najdroższy w mieście krawiec, którego nie ma już wśród nas, był krawcem najpierw mojej mamy, potem również moim. Jego rzemiosło i jego życie, jego rozmowność i rubaszność wpisały się w życie wielu osób w moim mieście. Miejskie elegantki przez lata bezbłędnie rozpoznawały na ulicach płaszcze, garsonki i garnitury, które wyszły spod jego igły, a jego zakład był miejscem, w którym przy okazji miary można było usłyszeć najnowsze miejskie ploteczki. Tak było pięćdziesiąt, czterdzieści, trzydzieści lat temu. Potem jego dawny świat zawalił się. Epoka peerelowskich deficytów odeszła w przeszłość, a sklepy zapełniły się gotowymi ubraniami w szerokim wyborze. Do nowoczesnych salonów i butików dołączyli różni tani-armani. Do krawca klienci teraz przychodzili z rzadka, głównie z poprawkami lub przeróbkami. Klienci przychodzili z rzadka, a żona odeszła na dobre. Wszystko stało się inne.

Pół roku temu, kiedy musiałam niektóre stroje dostosować do swojej nowej dawnej figury [Mniej mnie], mój krawiec, zażywny osiemdziesięciolatek, robił dla mnie ostatnie poprawki. Parę miesięcy potem, pierwszego listopada, zobaczyłam go na cmentarzu. Szedł zgięty do ziemi, twarz opinała żółto-martwa naciągnięta jak suchy pergamin skóra. - Dzień dobry, panie Krawiec! - zwróciłam się do niego po nazwisku, jak zawsze, od kiedy zdradził, że taką formę uważa za właściwszą od „panie Antoni”, które jego zdaniem brzmiało obraźliwie. Przywitaliśmy się, ale kiedy zaczął pytać o sprawy związane z moim ogródkiem, zrozumiałam, że nie wie, z kim rozmawia [Obrazki na wystawę. Ku pamięci]. Ponieważ ogródka nigdy nie miałam, zwróciłam rozmowę na inne tory i szybko pożegnałam się.

Antoni Krawiec, krawiec. Nie tak nazywał się mój zmarły znajomy, ale takie nazwisko będzie nosił krawiec w powieści nr 2. Jest pierwszą postacią, pierwszym zarysem postaci, która stając na progu mojej powieści, przyniosła swoje powieściowe nazwisko (czasowo nieco wcześniejszy [Pan Buk] wchodzi ze swoim nazwiskiem do mojej powieści drogą nieco inną). Nie po to jednak przyszedł tutaj mój znajomy, żeby zostać uwiecznionym w tej postaci, gdyż uwieczniony został tam, po drugiej stronie śmierci (o czym pamiętam w modlitwie o pokój jego duszy), ale po to, żeby po tej stronie rozpamiętywać jego życie. Póki co.

07.02.2015

.

Pisać dobrze, albo wcale?

We wczesnym dzieciństwie wielokrotnie słyszałam, że mam śpiewać dobrze, albo wcale. Moja muzykalna matka nie mogła znieść mojego fałszowania. Potem posłano mnie do ogniska muzycznego i od tamtego czasu śpiewam nieźle [Notka, której nie napiszę]. Mam jednak problem z zakwalifikowaniem uwag mojej matki. Czy moja muzykalna rodzicielka robiła dobrze czy źle deprymując swoje niemuzykalne dziecko w opisany sposób? Jeśli postępowała źle, czy powinnam o tym pisać? Czy nie powinnam pisać o niej dobrze albo wcale, szczególnie, że nie żyje od wielu lat?

*

Jest w pewnym mieście pewien rzemieślnik świadczący wysokiej jakości ważną usługę, z której zdarza mi się z wdzięcznością korzystać. Całkiem niedawno dowiedziałam się od znajomego, że w młodości znany rzemieślnik był znanym rzezimieszkiem. Chętnie wpisałabym postać tego człowieka, z jego przeszłością, w świat powieści nr 2 jako element lokalnego kolorytu, ale mam dylemat: czy nie powinnam o człowieku pisać dobrze, albo wcale? Czy grzechy przeszłości nie powinny ulec zapomnieniu, tak jak wyroki ulegają zatarciu?

*

Znam człowieka, który w historycznie przełomowym czasie stanął w niewielkim prowincjonalnym środowisku na czele solidarnościowego protestu, stając się dzięki swej niezłomnej uczciwości autorytetem dla wielu. Wprowadzony wkrótce stan wojenny, wznosząc jedne granice między ludźmi, a były to granice nieufności, rozszczelnił granice inne, środowiskowe. Bliskość solidarnościowych gwiazd, ludzi z pierwszych stron solidarnościowych gazet i gazetek, zrodzona we wspólnej celi, a kontynuowana we wspólnej walce, okazała się zbyt wielkim ciężarem do udźwignięcia przez prowincjonalnego działacza. Nasz bohater stał się z czasem klinicznym przykładem postępującej psychicznej choroby, publicznie przeżywanej. Był to rodzaj manii wielkości, poczucia misji, pewności nieomylności, które objawiały się - między innymi - stawianiem siebie ponad zasadami moralności. Nie podejmuję się precyzyjnego nazwania tej choroby, ale w powieści nr 2 mogłabym ją przepięknie i prześmiesznie opisać. Na szerszym politycznym tle.

*

Pewna liczba mieszkańców naszego kraju nadal żyje w specyficznych lokatorskich kołchozach, reliktach minionej epoki. Są to duże mieszkania w starych, często zabytkowych, kamienicach, które peerelowskie władze - wobec głębokiego deficytu mieszkań - podzieliły na kilka pod-mieszkań (na ogół dwa lub trzy), gdyż lokale wielkometrażowe zbytnio kojarzyły się z burżujstwem. W obecnych czasach w jednym z takich miejsc mógłby rozegrać się dramat psychologiczno-kryminalny, osnuty wokół prób przechwycenia całości mieszkania przez jedną z zamieszkujących tam rodzin. Jej członkowie mogliby na przykład usiłować otruć samotną kobietę zamieszkującą drugą połowę mieszkania. Może pokusiłabym się nawet o studium socjopatii? Albo rozwinęła powieść nr 2 do wymiaru sagi obejmującej półwiecze przenikania się dwóch sąsiednich - bardzo różnych - światów? Ale jak to zrobić, jeśli pięćdziesiąt lat temu mój dom rodzinny został w taki sposób okaleczony, a ja zamieszkuję połowę takiego podzielonego mieszkania, z eksterytorialnym przedpokojem, po którym - przez sam środek mojej części - paradują sąsiedzi w drodze do swojej jego połowy?

*

W opowiastkach, które przez sześć lat snułam na blogu, pisałam zasadniczo o świecie dobrym. Ciemne kolory wystąpiły przede wszystkim w [historie rodzinne], w których – w imię prawdy wspomnień - nie oszczędziłam na przykład swojego ojca. Być może nawet zgrzeszyłam, publicznie „odsłaniając jego nagość” - że tak powiem, bardzo swobodnie trawestując biblijny zakaz. A przecież ciemne strony widziałam i widzę w wielu osobach, przede wszystkim w sobie, ale także w ludziach opisywanych w jasnych kolorach w moich opowiastkach.

*

Wczoraj wypytałam znajomego o szczegóły złodziejskiej przeszłości wspomnianego na wstępie rzemieślnika, ponieważ jego historia bardzo mnie poruszyła. Okazało się, że mój znajomy przekazał mi jedynie czyjeś dawne słowa, że to złodziej, wypowiedziane mimochodem, bez żadnych szczegółów, bez żadnych dowodów na ich potwierdzenie. Czy w swojej powieści mam powielać takie plotki lub pomówienia, nawet jeśli będzie to jedynie ich literackie przetwarzanie? Albo: czy mam wykorzystywać motyw czyjejś domniemanej dysfunkcji psychicznej do budowania wokół niej postaci literackiej? Ale: czy literatura bez ciemnych postaci, bez szwarccharakterów, bez obrazów choroby, ma rację bytu? Może więc lepiej - zamiast pisać własną powieść - modlić się w intencji takiego człowieka, stając się tym samym współbohaterką księgi jego/jej życia pisanej przez Boga?

26.03.2014

.

Zarys postaci

Linia nie ma większego znaczenia. Jednak kreska delikatna i ciągła przyciąga uwagę w sposób szczególny. Przyciąga uwagę, pociąga w głąb wyobraźnię, wprowadza patrzącą do środka, do samego wnętrza rysunku, w sam środek wydarzeń.

Najwięcej dzieje się we wnętrzach rysunków opowiadających zabawne historyjki, we wnętrzach rysunkowych dowcipów, które lubię, i które – jak stwierdzam – odwzajemniają moją sympatię, otwierając przede mną swoje wewnętrzne światy.

Wpatruję się w statyczne zarysy postaci i zaczynam zauważać w nich byty potencjalne, kryjące w sobie bogactwo możliwości czekających na ożywienie, czekających na tchnienie ducha. Na ożywiciela, który nada im dynamikę. Taka wrażliwość. Taka wyobraźnia. Tak widzę.

*

Skąd pochodzą - skąd biorą się - postaci zaludniające powieści? Skąd brać postaci do mojej powieści? Czy rzeczywiste osoby, które spotkałam w życiu i opisałam we wcześniejszych opowiastkach mogłyby stanowić zarysy postaci powieściowych? Na przykład cykl [O mojej matce. Szkice do portretu (1)] oraz [O mojej matce. Szkice do portretu (2)], który mógłby posłużyć temu celowi. Mogłabym w swojej powieści również spróbować ożywić osobę podobną do mojego ojca - [Człowiek w przyciasnych butach].

W opowiastce [Pan Buk] pisałam wręcz: „Chciałabym, żeby w moim fikcyjnym świecie taki człowiek spełniał rolę posłańca Pana Boga, szczególnego operatora orbit. Jak jednak skonstruować jego postać? Gdyby oprzeć się na realiach, byłby to człowiek dalece niedoskonały i dalece nieboży, jednak mający w sobie elementarny instynkt niesienia pomocy oraz materialne środki do jej świadczenia. Mam więc dobry punkt wyjścia i – dobre nazwisko dla mojego bohatera.”

Jest jeszcze [Pan Nowak, albo motyw drogi w literaturze amerykańskiej] ze swoją epopeją, jest Stanisław z [Zaułek Stanisława], jestem ja, są inni żywi ludzie, których w życiu spotkałam, ale o których jeszcze tutaj nie wspominałam. Jeśli ich osoby dadzą początek postaciom powieściowym, czy będę musiała na początku powieści zastrzec, że wszystkie postaci i wydarzenia przedstawione w książce mają charakter fikcyjny? I czy takie zastrzeżenie będzie prawdą?

21.03.2014

.